Yazan: Ali Sinan DENİZ  /  17 Şubat 2018

Hiç Koşulmamış Bir Yarış

 

'1913 La Vuelta a España'

Katalanların 1913 Yılındaki Başarısız İspanya Turu Girişiminin Öyküsü

Prologue

Günümüzde Fransa (Tour) ve İtalya (Giro) turlarıyla birlikte bisikletteki üç büyük turdan biri olan İspanya Turu (Vuelta) tarih sahnesine çıkabilmek için 1935 yılına kadar beklemek zorunda kalmıştı. Oysa Tour 1903’te ve Giro 1909’da koşulmaya başlanmış; yirminci yüzyılın hemen başlarında bisiklet dünyasının çehresinde devrimsel değişikliklere yol açmışlardı. Şunu önemle vurgulamak gerekir ki; Vuelta'nın doğuşundaki süreç Tour ve Giro'ya nispeten çok daha sancılı ve politikti. Nitekim Vuelta doğduğunda da boğazına kadar politikanın içerisine batmış bir haldeydi. Peki, bisiklet dünyasının bu alçakgönüllü münzevisi1 sahneye çok daha önceden çıkmış olabilir miydi? Bu sorunun cevabı James Stout'un şu cümlesinde saklanıyor olabilir: "İspanya'nın rekabet içinde geçen bisiklet tarihi; aynı zamanda şiddetin, tartışmalı sınırların, siyasi özerkliğin ve milli gururun da hikâyesiydi..."

Aslında Fransa ve İtalya turlarının doğduğu yıllarla hemen hemen aynı dönemde İspanya'nın Katalonya bölgesinde de etaplı bisiklet yarışları düzenlenmeye başlanmıştı. Tarihte İspanya topraklarında koşulan ilk etaplı bisiklet yarışı Tarragona Turu (Volta a Tarragona) 1908 yılında ortaya çıkmış ve üç sene sonrasında 1911'de ise İspanya'nın günümüzde hala devam etmekte olan en eski etaplı bisiklet yarışı Katalonya Turu (Volta a Catalunya) koşulmaya başlanmıştı. Volta a Tarragona 1908 yılındaki ilk edisyonunun ardından bir daha hiçbir zaman –profesyonel olarak- koşulmadı; ancak Fransa Turu'ndan ilham alan dört etaplık bu zorlu mücadele çok daha büyük ölçekteki ulusal bir yarış hayalini gerçekleştirme yolunda atılmış ilk adımdı. Volta a Tarragona (1908) ve Volta a Catalunya'nın ilk iki edisyonu (1911-1912) aslında 1913'te koşulması planlanan büyük Vuelta’nın provalarıydı. Ne var ki; yarışların perde arkasındaki isim olan Narciso Masferrer2 öncülüğündeki Katalanların hayalini kurdukları 1913 Vuelta'nın kaderi, geleneksel İspanyol iç siyasetinden pek de bağımsız değildi. Katalanların 1913 Vuelta kampanyası geleneksel İspanyol oligarşisinin merkezi olan Madrid'den soğuk bir karşılama alacaktı...

Üçlü Sacayağı: Bir İsim, Bir Gazete ve Bir Oluşum

Narciso Masferrer, El Mundo Deportivo (EMD) ve Unión Velocipédica Española (UVE)

 

1913 Vuelta girişimine evrilen süreçte meşaleyi taşıyan isim -ironik bir şekilde Madrid doğumlu (1867) bir Katalan olan- Narciso Masferrer’di. 20’nci yüzyıl İspanya’sında başta bisiklet sporu olmak üzere motor sporları, futbol ve jimnastik gibi birçok spor dalında gerek yönetici, gerek gazeteci ve gerekse organizatör olarak iz bırakmış çok yönlü bir spor adamı olan Masferrer’in, bisiklet sporu ile 19’uncu yüzyılın sonlarında başlayan ilişkisi ölümüne kadar (1941) neredeyse aralıksız bir şekilde devam etti. Gazetecilik alanında da etkin bir isim olan Masferrer Barcelona'da dönemin önemli spor gazetelerinden biri olan Los Deportes'i çıkarmaya başladı. 1906 yılında gazeteden ayrılmasının ardından bir diğer başarı hikâyesi olan El Mundo Deportivo (EMD) gazetesini kurdu. Masferrer bir taraftan gazetecilikle uğraşırken diğer taraftan spor organizasyonları ve spor yönetimi konularında da oldukça aktif bir rol üstlendi. İspanya'nın bisikletteki yönetim kurumu olan Barcelona merkezli İspanyol Bisiklet Birliği’nde (Unión Velocipédica Española - UVE) beş dönem başkanlık yaptı. Masferrer, Fransa Turu’nun Babası olarak anılan Henri Desgrange3 ile de yakın arkadaştı. Nitekim Masferrer, Fransa Turu’nu düzenleyen gazete olan L’Auto’nun 1902’den başlayarak öldüğü tarihe kadar İspanya sorumlusu olarak görev yapmıştı. Bernat López4 “Fransa için Henri Desgrange ne ise; İspanya için de Narciso Masferrer odur” ifadesiyle iki isim arasında bir paralellik kuruyor. Bir anekdot olarak eklemek gerekir ki; Masferrer’in hayatının son dönemi İspanya’nın siyasi anlamda belki de en tartışmalı yıllarında geçmiştir. İç savaşın başlarında Barcelona’da anarşist bir grubun evinde arama yapması sırasında gruptan birinin Masferrer’i bisiklet başkanı olarak tanıması ve onu monarşi yanlısı bir muhafazakâr olmakla suçlaması sonucunda idam edilme tehlikesiyle burun buruna gelmiştir. Bu olaydan kısa süre sonra cumhuriyetçilerin kontrolündeki bölgeden ailesiyle birlikte ayrılarak Franco kontrolündeki bir Bask köyü olan Elizondo’ya yerleşmiş ve iç savaş bitene kadar hayatını burada sürdürmüştür.

Narciso Masferrer Sala (1867-1941)

 

1913 Vuelta sürecindeki sacayaklarından bir diğeri olan El Mundo Deportivo (EMD) gazetesi ise Masferrer'in editörlüğünde İspanya'nın ilk büyük tirajlı spor gazetesi haline gelmişti. EMD başlangıçta sadece Katalonya'da etkili bir gazete iken zamanla tüm İspanya'da etkisini artırarak spor konusunda referans yayınlardan biri oldu. Tarihsel süreç göz önüne alındığında EMD'nin Fransızların öncü spor gazetesi L’Auto’yu kendisine model aldığı görülebilir. Fransa Turu'nu bisiklet dünyasına kazandıran L'Auto gazetesi temel olarak motor sporları ve bisikletle ilgili bir yayındı ve EMD de benzer bir yayın politikasını takip etti. Gazetedeki reklamların birçoğu da yine otomobil ve bisiklet üreticilerine aitti. EMD zamanla bazı yarışların organizasyonunda da ön aldı ancak bu noktada Fransız rol modeli L'Auto'dan ayrılıyordu. Fransız L'Auto gazetesi, tıpkı İtalyan La Gazzetta dello Sport ve Belçikalı La Dernière Heurerol gazeteleri gibi kendi ülkesindeki ilk büyük ölçekli turu düzenlemişti. Ancak EMD böyle bir ilke imza atmadı. Ülkenin ilk etaplı yarışları olan Volta a Tarragona ve Volta a Catalunya dikkate alındığında görülmektedir ki; EMD bu yarışların aktif propagandacısı olmaktan öteye geçememiştir. Hatta EMD'nin 1913 yılında koşulması için kampanya yürüttüğü Vuelta da hiçbir zaman koşulmamıştır. Yine de gazetenin bisiklet sporunu merkeze koyan bir yapıda olması oldukça kıymetli! Ancak Masferrer'in EMD'yi kendi amaç ve hırsları uğruna oldukça militan bir havaya soktuğu da diğer bir gerçek. Ne de olsa, sadece Katalonya'da değil İspanya'nın geri kalanında da yüksek tirajlı bir spor gazetesine sahip olmak; fikir ve doktrinlerin geniş kitlelere ulaştırılması için muhteşem bir fırsattı. Nitekim Masferrer de bu fırsatı geri çevirmedi. Özellikle UVE'nin tüm İspanya'da bisiklette söz sahibi tek kurum olması ve gücünü artırması yolunda El Mundo Deportivo'yu aktif bir şekilde kullandı. Özetlemek gerekirse; Masferrer, Volta a Tarragona ve Volta a Catalunya hamleleriyle İspanya'da bisiklet sporunu bir üst seviyeye taşırken; yine bu yarışlar sayesinde bir yandan UVE'yi güçlendirmiş olacak, diğer yandan da 1913 yılında bir Vuelta koşulması için uygun zemini yaratmış olacaktı.

Ulusal ve çok etaplı bir yarış fikri ilk kez 25 Temmuz 1912'de EMD’de yayınlanan bir makale ile gün yüzüne çıkmıştı. Gazete, Fransa Turu'nun başarılı bir İspanyol versiyonu için 1912 yılının yaz ve sonbahar ayları boyunca bir kampanya sürdürmüş ve Fransa Turu’nu model alan büyük bir tur organize edilmesi fikrini parlatmaya çalışmıştı. Ancak uğrunda kampanya yürütülen İspanya Turu, Fransız türdeşinden bir noktada ayrılıyordu: Tour bir gazete tarafından (L’Auto) satışları artırmak amacıyla organize edilmişti ve aslına bakılırsa bir özel sektör girişimiydi; ancak planlanan Vuelta İspanya Bisiklet Birliği (UVE) tarafından organize edilecekti. İspanya modelindeki bu resmi karakter bisiklet dünyasında bir istisnaydı denilebilir. Çünkü yalnızca Vuelta’nın kendisine rol model aldığı Tour ve Giro değil; aynı zamanda Katalan coğrafyasında koşulan Volta a Tarragona ve Volta a Catalunya yarışları da özel girişimlerle düzenlenmişlerdi ve resmi bir karakter taşımıyorlardı.

Peki, 1913’te koşulması için kampanya yürütülen Vuelta bir gazetenin satışlarını artırmak ya da özel bir girişime kar sağlamak amacıyla düzenlenmiyorsa organizasyonun amacı ne olabilirdi? Bu noktada özellikle El Mundo Deportivo’da dönemin yazılarından anlaşılıyor ki; yarışı düzenlemenin amacı –sportif hedefler bir yana- ülke genelindeki bisiklet camiasını UVE çatısı altında birleştirmek, İspanya’nın alışılagelmiş kısır politik çekişmelere takılmadığı takdirde neler başarabileceğini göstermek, bisiklet sporunun prestijini artırmak ve hiçbir zaman açıkça belirtilmemekle birlikte zımnen de olsa Katalanların İspanyol bisikletinde tahakkümünü sağlamaktı. Vuelta projesinde vitrinde görünen kurum UVE, basın destekçisi ise EMD’ydi. Ancak perde arkasındaki isim ve asıl doktriner Masferrer'di. Ne yazık ki; 1913 yılına dair kurulan hayallerin hiçbiri gerçekleşmedi ve planlandığı gibi tüm ulusu kapsayan bir tur koşulamadı. Masferrer ve ekibi yürüttüğü kampanyanın her aşamasında bu girişimin Katalanist bir hareket olmadığını üstüne basa basa vurguladı. Gerek gazete yazılarında ve gerekse düzenlenen konferans ve toplantılarda, planlanan Vuelta'nın bölgesel çekişmelere kurban edilmemesi için cümlelerini daima özenle seçti. Ancak Katalonya'nın dışından bakıldığında resim pek de Masferrer'in çizdiği gibi görünmüyordu.

İspanya Topraklarında Bir İlk: Volta a Tarragona

6 Aralık 1908, saat 13:00 suları... Büyük çoğunluğu İspanyol 31 bisikletçi, Barcelona'nın yaklaşık 100 kilometre güneyinde bir kıyı kasabası olan Tarragona'da toplanmış, az sonra koşulacak olan yarışın start işaretinin verilmesini bekliyorlardı. O günler için Tarragona'nın kırsal-dağlık çehresinde bisiklet sürmeye elverişli yol sayısı bir elin parmaklarını bile geçmiyordu. Zaten mevcut olan bu yollar da yeterince bozuk ve engebeliydi. Bölgenin değişken hava koşulları da hesaba katıldığında yarışın başlamasını bekleyen bisikletçilerin ne denli sıkı adamlar olduğunu tahmin etmek çok da zor olmasa gerek! Aralık ayının soğuğunda düzenlenen bu organizasyon yalnızca birkaç düzine bisikletçinin katıldığı sıradan bir yarış olmanın ötesinde; tarihte İspanyol topraklarında koşulan ilk etaplı bisiklet yarışıydı. İsviçreli bir bisiklet tutkunu ve bir girişimci olan William Tarin tarafından organize edilen yarışa en büyük desteği UVE ve EMD vermiş; yarış UVE tarafından Katalonya Şampiyonası unvanıyla onurlandırılmıştı. Masferrer organizasyon öncesinde kaleme aldığı yazılarda Volta a Tarragona’nın ülke sathındaki bütün bisikletçilerde bir heyecan yaratacağını ve gelecekte

Fransa Turu gibi büyük bir yarışa dönüşmesini arzuladığını dile getirmişti. Tüm zorluklara rağmen gerçekleştirilen dört etaplık yarışı kazanmayı başaran isim iki kere Tour zaferine imza atmış Petit-Breton lakaplı ünlü Fransız yıldız Lucien Mazan’ın kardeşi Paul Mazan olmuştu. Organizasyon sona erdiğinde yarışın arkasındaki büyük destekçilerden olan UVE prestijini artırmış ve ülke genelinde ses getiren bir spor olayına imzasını atmış oluyordu. Masferrer takip eden dönemde EMD’deki yazılarında UVE’nin çatısı altında neler başarılabileceğinin altını sıkça çizecek ve çıtayı bir basamak daha yukarıya taşıyacaktı…

 

Yeni Bir Başlangıç: Volta a Catalunya

Volta a Tarragona’nın sorunsuz bir şekilde tamamlanmasının ardından tüm Katalonya’yı içine alan bir tur fikri ortaya atılmıştı. Ancak bahse konu bu yeni yarışın koşulabilmesi için gereken ortam ve imkânların sağlanması iki yıldan fazla bir zaman aldı. Bu süreçte yarışın en büyük destekçisi yine El Mundo Deportivo’ydu. Gazetede bir yandan arzulanan yarışın propagandası yapılırken diğer yandan da Katalonya’nın tüm spor kurumları bu yolda işbirliğine davet ediliyordu. EMD ve dolayısıyla Masferrer, 1911 yılının ulusal bisiklet sporu için yepyeni bir başlangıç olacağını belirtirken; Barcelona merkezli UVE etrafında oluşan bu coşkunun ve birliğin korunmasının ve daha da büyütülmesi gerektiğinin altını çiziyordu.

Nihayetinde 1911 yılının Ocak ayında ilk Katalonya Turu, 34 bisikletçiyle Barcelona’dan start aldı. Tarragona, Lleida ve Barcelona istikametindeki 3 etap ve toplamda 363 kilometreden oluşan yarış Barcelona merkezli Club Deportivo’nun ana sponsorluğunda organize edildi. Club Deportivo’nun haricinde Volta a Tarragona’nın ardındaki asıl ekip yine

ön saflardaydı. Yarışa ilişkin tüm tanıtım ve haberler EMD tarafından yapıldı ve UVE’nin resmi desteği alındı. Volta a Catalunya’nın gerçek fikir babaları ise Masferrer ve EMD’de çalışmakta olan Miguel Arteman’dı. Organizasyonda yaşanan zorluklara ilişkin bir diğer ayrıntı da şöyle; dönemin yazılarından yarışın yapıldığı yolların ne kadar kötü olduğu ve yol bulunamayan bazı yerlerde etapların sonradan kısaltıldığı anlaşılıyor. Yarışa ilişkin haberlerde ise yamaçtan düşen bir kaya parçasının bisikletçileri teğet geçerek bir araca saplandığından ve son etapta bir nehrin üzerindeki geçitten karşıya geçmeye çalışan bir yarışçının zaten soğuk olan havada buz gibi suyun içine düştüğünden bahsediliyor. Bu arada yabancı katılımcılara açık olmayan yarışı Tarragona’dan Sebastia Masdeu az bir farkla kazanıyordu.

Volta a Catalunya, 1911

 

Yarış, İspanya’da bisiklet sporuna olan ilgiyi artırmakla kalmamış; UVE’nin ülke genelindeki konumunu da sağlamlaştırmıştı. Volta a Catalunya’nın bu ilk edisyonu, Tarragona’da 1908’de başlayan rüzgârın devamıydı ve şüphesiz ki Vuelta’ya doğru atılan büyük bir adımdı. Yarışın ardından EMD’de çıkan yazılarda da büyük İspanya Turu’nun hedeflendiği açıkça görülüyordu: “Volta a Catalunya bugün için bölgesel bir yarış… Ancak gelecekte tüm İspanya’yı kapsayan ulusal bir yarış olacaktır!” (EMD, 1911). Bir dipnot olarak eklenebilir ki; Türkiye Turu da kendisinden önce koşulmaya başlanmış olan Marmara Turu'nun devamı niteliğinde bir yarıştır. İşte Volta a Catalunya organizatörlerinin akıllarındaki de bundan farklı bir şey değildi: Marmara Turu'nun Türkiye Turu'na evrilmesi örneğinde olduğu gibi, Volta a Catalunya'nın Vuelta a España'ya evrilmesi...

Katalan burjuvazisinin ön almasıyla düzenlenen 1911 Volta a Catalunya’yı Katalanist bir girişim olarak görmemek gerekir. Yarışa destek veren tüm Katalan gruplar aslında modern ve güçlü bir İspanya'nın hayalini kurmaktaydı ve bu süreçte İspanyol ulusu referanslarından da vazgeçmemişlerdi. İspanya’da bisiklet sporunun ivme kazandığı 19’uncu yüzyıl sonları ve 20’nci yüzyıl başlarında, Katalan elitleri Katalonya’yı salt bir muhalif olarak değil; İspanya’nın modernleşmesinde ve özgürleşmesinde bir öncü güç olarak görüyorlardı. Ancak geleneksel Kastilyan oligarşinin bölgeye olan düşmanlığı, bölgesel girişimlere karşı bitmek bilmeyen askeri tehditleri ve kültürel ötekileştirme çabaları Katalan elitlerin bu güçlü İspanya projesinden uzaklaşmalarına sebep olmuştur. Oysa İspanya'nın yakın tarihine üstünkörü bir bakışla bile görülebilecek en temel gerçeklerden biri ülkenin modernleşme ve endüstrileşme süreçlerinde Katalanlar ve Baskların başrolde olduğudur. Ancak Katalanlar, hiç de azımsanamayacak bu katkılarına rağmen yüzyıllar boyunca Madrid'in hedefi olmaktan kurtulamamışlardır. Kutuplaşmanın bir sonucu olarak özellikle I. Dünya Savaşı’nın sonrasındaki dönemde cumhuriyetçi burjuva Katalanizmi giderek radikalleşmiştir. Bu sebepledir ki; Volta a Catalunya’nın 1920’li ve 1930’lu yıllardaki edisyonları giderek Katalan merkezli bir tavır almıştır.

1912 yılına gelindiğinde Volta a Catalunya’nın ikinci edisyonu koşulmuş ve EMD, UVE ve Masferrer arasındaki bağ daha da güçlü bir hal almıştır. Masferrer artık UVE’nin genel başkanıdır. 1912’de düzenlenen II. Volta a Catalunya’nın da ana sponsoru Club Deportivo’dur. Basın desteği tümüyle EMD tarafından sağlanmış ve UVE yarışa İspanya Şampiyonası statüsü vermiştir. EMD’de yazılan makalelerdeki ifadeler Vuelta için gerekli motivasyonun varlığına işaret etmektedirler:

"Bu yılki Katalonya Turu ilelebet hatırlanacak!” (El Mundo Deportivo, 1912)

"Yarış tüm katılımcılar için zaferle sonuçlandı. Club Deportivo'nun cömert organizatörleri ve UVE şimdiye kadar İspanya’da koşulmuş en büyük yarışta tüm zorlukların altından kalkmayı başardılar! (El Mundo Deportivo, 1912)

"Daha büyük işler yapmak için yeterli cesaret ve güce sahibiz! Aragon, Navarre, Biscay, Guipuzcoa, Castile ve Valencia'dan birçok destekçimiz var.” (El Mundo Deportivo, 1912)

"Gerekli desteği elde edersek Katalonya sınırlarını aşabilir ve diğer bölgeleri de kapsayan bir yarış koşabiliriz. Ticari ve özel ilişkilerimiz de güçlenecektir!” (El Mundo Deportivo, 1912)

Masferrer, 1912 Volta a Catalunya’nın başarısını kutlamak için verdiği bir yemekte “Vuelta'ya giden yolda büyük bir adım attık. Daha fazla vakit kaybetmeden çalışmaya başlamalıyız!” sözlerini sarf ettiğinde tüm salon tarafından coşkuyla karşılanmıştı. Masferrer artık adımları hızlandırmak gerektiğine inanıyordu. Kısa bir süre sonra, İspanya’nın tüm bölgelerinden bisikletçilerin ve organizatörlerin katılacağı bir toplantı organize etti. 12 Mayıs 1912’de Argentona kasabasında yapılacak olan toplantıda 1913 Vuelta’nın duyurusu yapılacaktı. Üç gün öncesinde EMD’de toplantıya ilişkin yazılan bir makalede kapsayıcı ve kucaklayıcı bir tutum vardı: "Böylesine bir hareket ancak yüce gönüllü insanların yapacağı bir harekettir. Vuelta için tüm kalpler bir atıyor! İhtiyacımız olan tek şey Katalonya sınırlarını aşmak ve diğer bölgelerden gelen İspanyol bisikletçilerle sıkıca kucaklaşmak. Haydi, Argentona’ya gidelim! Bisiklet sporunu büyütmenin ve birlik olmanın yolu bundan geçer." (El Mundo Deportivo, 9 Mayıs 1912)

Resme Katalonya'dan bakıldığında görülen şey; yaklaşmakta olan Vuelta'nın görkemli siluetiydi. Ancak aynı resme Madrid'den bakıldığında ortada bambaşka bir siluet vardı...

Yüzyılların Başkenti Madrid Sesini Yükseltiyor:

"Madrid yalnızca bir etap finişi olmaktan çok daha fazlasıdır!"

 

Katalonya'nın İspanya'nın geri kalanıyla, özellikle de Madrid'le olan ilişkisi her zaman karmaşık ve problemli olmuştur. İşte bu problemli yapı, kendisini bu defa İspanyol bisikletinin yönetiminde gücü elinde tutma mücadelesi şeklinde gösteriyordu. Katalanların yıllara yayılan çabaları ve emekleriyle 1912 baharında son aşamaya getirdikleri 1913 Vuelta kampanyası, her türlü kapsayıcı ve kucaklayıcı tavra rağmen, başkent Madrid'in yüzyıllardır süregelen merkeziyetçi bakış açısına yenik düşecekti.

Volta a Tarragona ile başlayıp Volta a Catalunya ile devam eden bu aktif süreçte Masferrer ve arkadaşlarının elde edemedikleri tek şey ülkenin başkenti Madrid’in desteğiydi. Bahse konu bu dönemde Katalan milliyetçiliğinin yükselişte olması ve 1913 Vuelta kampanyasında Katalanların izledikleri yol, ülkede geçmişi yüzyıllara dayanan o eski refleksleri harekete geçirmeye fazlasıyla yetmişti. Katalonya başkenti Barcelona ve İspanya başkenti Madrid bu defa ülkenin bisiklet yönetiminde güç sahibi olma mücadelesine girişiyorlardı. Nitekim süreç boyunca alınan kararların ve hayata geçirilen uygulamaların birçoğu 1913 Vuelta kampanyasının Katalanist bir girişim olarak algılanmasına sebep olmuştu. İspanya bisikletinin yönetim kurumu olan UVE’nin merkezinin Barcelona’da olması ve dolayısıyla İspanya bisikletinin başkent Madrid yerine Katalonya’dan idare ediliyor oluşu Kastilyan oligarşinin tarihsel kodlarına oldukça aykırı bir durumdu. Tek başına bu bile Madrid çevrelerinde sağlam bir muhalefet yaratmaya yeterliydi. Madrid’in güçlü merkeziyetçi yapısı bisiklet sporu gibi görece küçük çaplı bir alanda bile hakimiyeti Barcelona’ya bırakmaya razı olamazdı. Ne de olsa Madrid elitleri için Barcelona, tarih boyunca daima şüpheyle yaklaştıkları bir Katalan şehriydi, o kadar.

Hal böyleyken, Masferrer’in Barcelona merkezli yönetim ısrarının Vuelta kampanyasının başarısızlığında önemli bir sebep olduğunu söylemek mümkün! Planlanan yarışın organizasyon komitesinin tek başına UVE tarafından ve yalnızca Katalanlardan oluşturulmuş olması da bir diğer majör sebepti. Üstüne üstlük, kampanyanın basın ayağında en aktif rolü üstlenen Barcelona merkezli EMD ise verdiği haberlerde sürekli suretle yarışın Barcelona’dan başlayıp yine Barcelona’da sona ermesi gerektiğini savunuyordu.

Bir şeylerin yanlış gittiğinin en net göstergesi 1912’de Barcelona ve Madrid gazetelerinin karşılıklı yazışmaları olmuştu. “Madridli bisikletçilerin sessizliği şaşkınlık verici! Çok vakit kaybetmeden fikirlerini belirtmelerinde fayda var.” ifadeleri EMD’de yer almış ve kısa süre sonrasında Madrid’in günlük gazetelerinden El Mundo’da bu ifadelere cevap niteliğindeki “Bizler Vuelta’nın prematüre bir doğum olduğu görüşündeyiz. Herkes Madrid’e hak ettiği önemi vermeli!” cümleleri yer almıştı. Gazetenin ilerleyen günlerdeki bir diğer makalesinde ise Madrid’den beklenen desteğin gelmeyeceği net bir şekilde anlaşılıyordu: “Vuelta projesinin Madrid’de bir coşku yarattığını söylemek oldukça güç! Meslektaşlarımız şunu iyi anlamalı ki; Madrid yalnızca bir etap finişi olmaktan çok daha fazlasıdır!”

Sorunlar, Sorunlar...

Aslında Madrid’in Masferrer ve onun güdümündeki UVE’ye ilişkin iğneleyici tavrı ve şüpheci yaklaşımı yeni bir şey değildi. Masferrer, EMD’deki hâkimiyetinin yanı sıra 1903’ten itibaren her dönemde UVE’nin etkili kademelerinde yer almıştı. UVE’nin 1911 sonlarında Barcelona’da yapılan kongresinin ardından El Heraldo de Madrid gazetesindeki haber

Madrid’in Katalonya’daki gelişmelere olan yaklaşımını gösterir nitelikteydi: "Narciso Masferrer uzun yıllardır başkan yardımcılığı görevini yürüttüğü İspanya Bisiklet Birliği’nin (UVE) yeni başkanı oldu. Böylesi daha iyi çünkü tek başına bütün kuralları belirlemek daha kolay olsa gerek.” El Heraldo de Madrid’deki bu haberin devamında ise bir başka tartışmalı konuya, Barcelona merkezli UVE’nin bisiklet sporunun yönetiminde İspanya’nın tümüne hâkim oluşuna da alaycı bir gönderme var: “Annesine hiç sorun çıkarmayan bir çocuk olan Madrid’in bisiklette bölgesel bir yönetim olarak yaşamını sürdürmesine izin verilirken; Katalonya Turu İspanya Şampiyonası adıyla ödüllendirildi. Yaşa İspanya! Zavallı Masferrer… Cesetleri taşıma işi artık ona kaldı. Masferrer cesetleri diriltecek mi yoksa onları yakacak mı; hep birlikte göreceğiz.”

Gazetelerde yer alan bu ve bunun gibi haber ve makaleler aslında Masferrer’in girişiminin ne denli sert bir karşılık alacağının da işaretleriydi. UVE’nin 1896’dan beri bisiklette yönetim kurumu olmasına karşın İspanya’daki aktif 15 bin bisikletçinin yalnızca 712’sinin kuruma kayıtlı olması da bir diğer sorundu. Bu üye sayılarıyla ilgili sorun sadece El Heraldo de Madrid’de değil, aynı zamanda Masferrer’in kontrolünde olan El Mundo Deportivo’da da “On iki yıllık varlığına ve yapılan onca çalışmaya karşın UVE’nin üye sayısı oldukça yetersizdir.” cümlesiyle dile getirilmişti. El Heraldo de Madrid ise bu sayılara ilişkin eleştirilerinin ardından bisikleti çöküş içinde olan bir spor dalı olarak tanımlıyordu.

Ülkenin politik başkenti Madrid ile endüstri ve kültür başkenti Barcelona arasındaki tarihi ihtilaftan da beslenen sorunlar bunlarla da sınırlı değildi. UVE’nin 1907’deki kongresine katılan Madrid temsilcilerinin bölgesel komitelere ayrılan bütçenin artırılması talebi Masferrer güdümündeki kurum yönetimi tarafından reddedilmiş; hatta mevcut fon miktarında da azaltıma gidilmişti. Madrid için kabul edilemez olan bu tutumun ardından beklenen hamle kısa bir süre içinde geldi. Aynı kongreye Madrid temsilcisi olarak katılan Ricardo Ruiz Ferry kongre dönüşünde UVE’ye paralel Madrid merkezli bir bisiklet yönetimi ilan etti: Federacion Ciclista Espanola (FCE). Katalonya merkezli UVE’nin karşısında ülkedeki bisiklet sporunun yönetiminde rakip bir kurumun ortaya çıkması hiç şüphe yok ki anti-katalanist bir hareket olduğu kadar, UVE’yi güçsüzleştirme ve zayıflatma politikasının da bir parçasıydı. Nitekim yeni kurulan FCE, Valencia’daki bir grup muhalifin desteğini aldığında yerini sağlamlaştırmış gibi görünse de; devam eden süreçte Masferrer ve EMD’nin sert tutumu kurumun ilerleyişi önünde engel oldu.

Madrid’de kendilerine rakip bir bisiklet yönetiminin (FCE) kurulmasının yarattığı travmanın ardından Katalanlar vakit kaybetmeden hareket geçti ve 1908 yılı içerisinde EMD tarafından Sabadell kasabasında bir toplantının yapılacağı duyuruldu. Gazeteye göre toplantının amacı mümkün olduğunca çok sayıdaki bisikletçiyi bir araya getirmek ve tüm bölgelerdeki bisikletçilerle kucaklaşmaktı. Örtülü amaçlardan biri ise Katalonya'nın İspanyol bisikletindeki nüfuzunu artırmaktı.

Ne var ki büyük umutlarla planlanan bu toplantı kötü hava şartları yüzünden iptal edildi ve sonrasında bir daha gündeme gelmedi. 1908 yılı dikkate alındığında, aynı yıl planlanan ve Aralık ayına denk gelmesine rağmen organize edilen Volta a Tarragona’nın da Madrid’in FCE’yi kurma provokasyonuna verilen bir karşılık olduğunu söyleyebiliriz. Volta a Tarragona’nın koşulduğu tarihler aynı zamanda Sabadell’de yapılamayan toplantının hemen sonrasındaki bir döneme denk gelmektedir. Aslına bakılırsa, bisiklet yarışları için oldukça soğuk olmasına rağmen Volta a Tarragona için Aralık ve 1911 Volta a Catalunya için Ocak ayının seçilmesinde, Masferrer’in rakipleriyle yaşadığı problemlere hızlı bir cevap verme telaşının da payı vardır. Araştırmacı James E. Stout'un "İspanyol kültüründe bisiklet ile politika arasında her zaman güçlü bir bağ olmuştur" cümlesinden hareketle denilebilir ki; 1908 Volta a Tarragona, 1911 Volta a Catalunya ve 1912 Volta a Catalunya yarışları, İspanyol bisikletinin yönetimine dair Barcelona ile Madrid arasında yaşanan güç mücadelesinde Katalanların en etkili propaganda araçları olmuşlardır. Ancak bu yoğun propaganda sürecine rağmen Katalanlar arzuladıkları sonucu elde edememişler; 1913 Vuelta hamlesiyle öldürücü darbeyi indirmek istemişlerse de bunda başarılı olamamışlardır.

1913’te tüm İspanya’yı içine alan bir Vuelta için yürütülen kampanyaya dönelim! Kampanyanın başarısızlığa uğrayacağının sinyalleri daha da belirginleşirken bazı UVE yöneticileri ve EMD’de görevli bir gazeteci, yürütülen çalışmalar kapsamında 1912 yılının Ekim ayında Madrid’e bir ziyaret gerçekleştirdiler. Ziyaretin hemen ardından görüşmelere ilişkin olarak gazetede çıkan haberden vaziyetin pek de iyi olmadığı net bir şekilde anlaşılıyordu: “UVE’nin idare komitesi geçtiğimiz Salı günü toplandı. Yetkililer Madrid ve Valencia’daki görüşmelerde edindikleri izlenimleri paylaştılar. Onlara göre durum pek de iç açıcı görünmüyor.”

Ziyaretlerden alınan olumsuz sonuçları takip eden dönemde EMD'de çıkan yazılardaki ton da zamanla değişti. Daha önceleri pek sorgulanmayan bütçe, organizasyon yapısı, yolların durumu gibi konular daha sık sorgulanır ve beklenen desteğin bulunamadığına ilişkin yazılar daha çok yazılır oldu. Masferrer'in X.X. ve Rotax mahlaslarıyla yazdığı yazılardaki ifadeler gittikçe sert ve suçlayıcı bir hal alırken; belki de son çare olarak 1913 Vuelta projesi için büyük fetih veya son umut gibi tanımlamalar yapıldı.

Nihayetinde giderek güç kaybeden kampanya sürecine dair 12 Kasım 1912’de La Vanguardia’da yayımlanan haber, yolun sonuna gelindiğini okuyucularına duyuruyordu: “Vuelta girişiminin başarısız olduğunun anlaşılmasının ardından UVE’nin merkezi komitesi bu akşam bir toplantı düzenleyeceğini duyurdu. Toplantıda bütün komite üyelerinin istifalarını sunması bekleniyor. Bir sonraki kongre Ocak ayında yeni görevlileri seçmek ve belki de UVE’nin merkezini Barcelona dışında başka bir şehre taşımak için toplanacak!”

1913'ün Ocak ayında La Vanguardia'nın yukarıdaki haberinde yazıldığı gibi UVE'nin 16'ncı kongresi toplandı ve yeni bir merkezi komite için seçim yapıldı. Görevlendirilen bu yeni komitede Masferrer ya da herhangi bir ortağı yer almadı. Eylül ayında düzenlenen özel bir konferansta UVE'nin elindeki gücü azaltacak birçok tüzük değişikliğine gidildi. UVE'nin merkezinin Barcelona'dan Madrid'e taşınması ise hemen gerçekleşmedi ancak iç savaş yıllarının ardından bu değişiklik de gerçekleşecekti.

1913 yılında Katalanların öncülüğünde başarısızlıkla sonuçlanan Vuelta projesi, Katalonya ve İspanya arasındaki karmaşık ve çoğu zaman ihtilaflı siyasi ilişkinin bir diğer tezahürü olarak görülebilir. Eğer Vuelta projesi bu siyasi çekişmeye kurban edilmemiş olsaydı; İspanyollar da tıpkı İtalyanların Giro'da izlediği gibi bir yol izleyebilirdi. Giro ülkenin politik başkenti olan Roma yerine endüstri başkenti Milano öncülüğünde hayata geçirilmişti. Pekâlâ, Giro’daki Roma-Milano modeli Vuelta’da Madrid-Barcelona şeklinde gerçekleşebilirdi. Tüm bunlar bir yana, İspanya'daki merkeziyetçi yapı ilerleyen yıllarda daha da güçlenmiş ve neredeyse her alanda sahip olduğu hâkimiyeti bisiklet sporunda da kurmaktan geri kalmamıştı. Nitekim 1935’te koşulan ilk Vuelta tepeden tırnağa bir Madrid projesiydi ve ağır bir İspanyol milliyetçiliğinin empozesinde sağlam bir propaganda aracıydı. Yarış artık Kastilyan oligarşinin ve merkeziyetçi İspanyol politikasının bir enstrümanı olmuştu. Bu durumun bir göstergesi olarak; Vuelta'nın 1935-50 yılları arasındaki tüm edisyonları Madrid'de başlayacak ve yine Madrid'de sona erecekti.

Sürecin en başından itibaren gerek Volta a Tarragona’yı gerekse Volta a Catalunya’nın birinci ve ikinci edisyonlarını salt birer Katalanist girişim olarak görmek konuya fazlaca yüzeysel bakmak anlamına gelecektir. Bu yarışların öncesinde ve sonrasında Katalonya’ya yapılan övgü dolu retorik ve söylemler bir yana; bu organizasyonların güçlü bir İspanya perspektifiyle tasarlandığı da unutulmamalı! Katalanların yakın dönemde İspanya’nın endüstrileşmesi ve modernleşmesine yaptığı katkıları hesaba katarsak; bu öyküdeki Vuelta hayalinin de yalnızca Katalanist bir hareket olmadığı sonucuna varabiliriz diye düşünüyorum. Bununla birlikte ismindeki Katalan tınının ve sahip olduğu Katalan köklerin önüne çıkardığı tüm engellere karşın Narciso Masferrer’in yalnızca Katalonya değil tüm İspanya’da modern anlamda sporu güçlendiren öncü bir isim olarak hatırlanması gerektiği de alınması gereken notlardan biri!

Yüz Yıl Önce, Yüz Yıl Sonra...

 

Diktatör Franco'nun fotoğrafının kullanıldığı bağımsızlık referandumu afişleri...

 

Bugün...

Başarısızlıkla sonuçlanan 1913 Vuelta girişiminin öyküsünü anlatırken başvurulan siyasi çekişme referanslarının, aradan geçen 100 küsur yıla rağmen pek de değişmemiş olduğu gerçeğiyle yüzleşiyoruz. Hikâyenin tarafları aynı ancak bu sefer mevzu başka...

1 Ekim 2017, Barcelona, sabah saatleri... İspanya'nın Katalonya özerk bölgesinde haftalardır süren gergin bekleyişin ardından merkezi hükümetin tüm tehditlerine rağmen referandum sandıkları kurulmuş ve bölge halkı oy kullanmaya başlamıştı. Katalanlar bağımsızlıklarını oyluyorlardı. Bir gün öncesinde, diktatör Franco döneminin canlı tanıkları olan ileri yaştaki

bazı Katalanlar muhabirlerin sorularını yanıtlarken kararlılık mesajları vermişlerdi. Ertesi gün Katalonya'nın bağımsızlığı için evet oyu kullandılar. Ancak içlerinden bazıları o sandıklara hiç ulaşamadı. 1 Ekim 2017 günü İspanya'da yaşananlar, Katalonya özerk yönetiminin başkenti Barcelona ile İspanya'nın başkenti Madrid arasında geçmişte belki de binlerce kez tekrarlanmış düellolardan sadece biriydi, hepsi bu. Gün içerisinde BBC'nin dünyaya geçtiği bir haberde şöyle yazıyordu:

"Katalonya bağımsızlık referandumu, İspanya Anayasa Mahkemesi tarafından yasa dışı ilan edildi ve hükümet oylamayı durdurmak için müdahalede bulunacağını açıkladı. İspanyol polisi, halkın oy kullanmasına engel olmaya çalışırken, oy pusulalarına ve sandıklara da el koydu. Polisin sert müdahalesiyle yaşanan çatışmalar sonucu yüzlerce kişi yaralandı. Bazı polisler oy kullanılmasını önlemek için plastik mermi kullanırken, bazıları oy verme merkezlerini bastı ve kadınları saçlarından sürükledi. Katalonya Özerk Yönetimi, yaralı sayısının 800'ün üzerinde olduğunu açıkladı. Özerk bölgenin başkenti Barcelona'dan polise direniş gösteren seçmenlerin görüntüleri gelmeye devam ediyor..."

 

Son.

NOTLAR

1. Sarper Günsal’ın 2013 Vuelta'ya ilişkin olarak Spor Locası’nda yazdığı yazıda İspanya Turu’nu tanımlamak için kullandığı ifade. Kişisel fikrim; Vuelta’yı tanımlamak için şimdiye kadar daha vurucu bir ifade kullanılmadığıdır. Yazının linki: http://sporlocasi.blogspot.com.tr/2013/08/la-vueltaalcakgonullu-munzevi.html

2. Narciso (Katalan formuyla Narcís) Masferrer Sala (1867-1941) 1867’de Madrid'de dünyaya geldi. Ailesi Katalan kökenli olmasına karşın iş sebebiyle Madrid’e yerleşmişlerdi ve Masferrer de eğitim için yurtdışına gidene kadar Madrid'de yaşadı. Ailesinin eğitim amacıyla önce Fransa ve sonra Almanya'ya gönderdiği Masferrer'in spor aşkı yurtdışında yaşadığı bu dönemde başladı. Özellikle bisiklet ve motor sporlarına büyük ilgi duydu. 1887'de Madrid'e döndü ve henüz 20 yaşındayken Sociedad Gimnástica Española’nın (İspanya Jimnastik Birliği) kuruluşuna öncülük etti. Ülkenin başkenti olan Madrid’deki ilk bisiklet yarışlarını da yine o organize etmişti. 1897’de Barcelona'ya taşındı. Bazı gazete ve dergiler için yarı zamanlı muhabirlik yapmaya başlayan Masferrer, bu dönemde bir de Jimnastik dergisi çıkardı. 1909'da Barcelona futbol kulübü başkan yardımcılığına getirildi ve aynı dönemde İspanya Futbol Federasyonu’nda da aktif görevlerde bulundu. Yine onun girişimleriyle 1911 yılında Barcelona'da İspanya'nın ilk spor gazetecileri birliği kuruldu. İspanya Motorsporları Federasyonu’nun kuruluşuna da liderlik eden Masferrer kurumun genel sekreterliğini yaptığı dönemde İspanya'daki ilk otomobil fuarını organize etti. İspanya’da spor alanında tesisleşmeye yaptığı katkıların ülkenin ev sahipliği yaptığı Akdeniz Oyunları ve hatta Olimpiyat Oyunları’na bile etkisi olduğu söylenir. İspanya Olimpiyat Komitesi üyeliği ve ayrıca birçok kez UVE başkanlığına getirildi. 1941 yılında öldü. Ölümünden kısa bir süre öncesine kadar aktif olarak çalışmayı sürdürdü.

3. Henri Desgrange (1865-1940) Fransız gazeteci, velodrom sahibi bir girişimci, avukat, sporcu ve yazar. Fransa Turu’nun kurucusudur. 1940’taki ölümüne kadar Fransa Turu’nun direktörlüğü görevini sürdürmüştür.

4. Bernat López. Akademisyen, araştırmacı. Başarısızlıkla sonuçlanan 1913 İspanya Turu girişimi hakkındaki makalenin yazarı. Kaynakça bölümünde detayları bulunan makale, bu yazının yazılmasında kullanılan birincil kaynaktır.

 

KAYNAKÇA

Fallon, L. & Bell, A. (2013) “Viva la Vuelta 1935-2013” Mousehold Press.

Katalonya Bağımsızlık Referandumu Haberleri <www.bbc.com/turkce> 12.02.2018

López, Bernat (2010) “Sport, Media, Politics and Nationalism on the Eve of the Spanish Civil War: The First Vuelta Ciclista a España (1935)”, International Journal of the History of Sport, 27: 4, 635 — 657

López, Bernat(2010) “The Failed Vuelta Ciclista a España of 1913 and the Launching of the Volta a Catalunya (1911-1913): Centre Versus Periphery in the Struggle for the Governance of Cycling in Early Twentieth-Century Spain”, Sport in History, 30: 4, 547 — 569

Stout, James E. (2016) “Breakaway Nations: The Use of Sport and Physical Culture to Create a Cross Class Catalan Identity During the Second Republic”, University of California, San Diego – Graduate Center

Stout, James E. (2014) “Nationalism and Pro Cycling in Spain – Part Three” <http://www.ridemedia.com.au/features/nationalism-and-pro-cycling-in-spain-part-three/> 21.01.2018

1911 Katalonya Turu Fotoğrafı <http://diesdebici.blogspot.com.tr/p/histories.html> 16.02.2018

Katalonya Referandum Afişi Fotoğrafı <https://murciatoday.com/general-franco-appears-on-referendum-posters-in-the-streets-of-catalunya_123170-a.html> 16.02.2018

Kapak Görseli Katalonya Bayrağı <https://es.123rf.com/> 17.02.2018

Narciso Masferrer Fotoğrafı <https://sentimentsenminiatura.com/fotografies-del-f-c-barcelona/curiositats-i-altres-del-f-c-barcelona/anc_201024_281710/> 16.02.2018

 

"Variant.cc is a road cycling collective. We got a huge love bond for riding, chasing new routes and sharing them for road lovers"

TAKİP ET